تولید محتوا برای مدرسین؛ از کجا شروع کنیم و چه محتوایی بسازیم؟
اگر مدرسی، مشاوری و یا مربی هستی یا توی یه حوزه مشخص تخصص داری، احتمالا یه جایی به خودت گفتی:
«خب، منم باید تولید محتوا کنم.»
بعد میری اینستاگرام رو باز میکنی.
یکی داره ریلز میسازه، یکی پادکست ضبط میکنه، یکی اسلاید گذاشته، یکی هم جلوی دوربین نشسته و درباره تخصصش حرف میزنه.
آخرش هم تو میمونی و یه سؤال:
«من دقیقا باید چی تولید کنم؟»
اینجا معمولا مشکل از نداشتن دانش نیست.
خیلی از مدرسها اتفاقا دانش زیادی دارن، تجربه دارن و حرف برای گفتن هم کم ندارن. مشکل اینه که نمیدونن این دانش رو چطور تبدیل به محتوا کنن.
تولید محتوا برای مدرسین فقط این نیست که دوربین رو روشن کنیم و شروع کنیم به حرف زدن.
نقشه راه تولیدمحتوای آموزشی؛ کلیک کنید!
قرار هست چیزی که سالها یاد گرفتیم و تجربه کردیم رو تبدیل کنیم به محتوایی که یه نفر دیگه بتونه باهاش چیزی یاد بگیره.
چرا تولید محتوا برای مدرسین واجبه؟
قبلا شاید کافی بود توی کلاس خوب تدریس کنی، شاگردت راضی باشه، تو رو به دوستش معرفی کنه و کمکم تعداد شاگردات بیشتر بشه.
ولی الان مخاطب قبل از اینکه بخواد ازت خرید کنه یا توی کلاست شرکت کنه، احتمالا یه کار دیگه هم میکنه:
- تو رو سرچ میکنه.
- میاد سایتت رو میبینه.
- اینستاگرامت رو نگاه میکنه.
- چند تا ویدئو ازت میبینه.
- مقالههات رو میخونه.
حتی ممکنه قبل از اینکه با خودت حرف بزنه، چند دقیقه محتوای تو رو بررسی کنه و ببینه اصلا مدل آموزش دادنت به چیزی که میخواد میخوره یا نه.
پس محتوا برای یک مدرس فقط وسیله تبلیغات نیست، محتوا میتونه بخشی از خود آموزش تو باشه.
یه پژوهش جالب درباره تولید محتوای برای مدرسها
این موضوع حتی درباره خود معلمها هم بررسی شده.
در سال ۲۰۲۳ پژوهشی در مجله Teaching and Teacher Education منتشر شد که تجربه معلمهای ایرانی در تولید محتوا برای شبکههای اجتماعی رو بررسی کرده بود.
پژوهشگران در مرحله اول ۳۲۷ معلم فعال در شبکههای اجتماعی رو شناسایی کردند و بعد با ۲۵ نفر از اونها مصاحبه فردی و با ۱۰ نفر هم مصاحبه گروهی انجام دادند. نتیجه جالب بود.
محققان دیدند تولید محتوای آنلاین برای معلمها فقط به مهارت فنی محدود نمیشه. معلم برای تولید محتوا به ترکیبی از مهارتهای فکری، هنری و تکنولوژیک نیاز داره. از طرف دیگه، انگیزه معلمها هم فقط کسب درآمد نبود؛ آموزش به همکاران، ارتباط با دیگران، بازاریابی و کسب درآمد هم جزو انگیزههایی بود که در این پژوهش دیده شد.
پس اگر فکر میکنی چون مدرس هستی فقط باید «مطالب تخصصی» بلد باشی و بقیه چیزها مهم نیست، ماجرا اینطوری نیست. وقتی وارد فضای تولید محتوای آموزشی میشی، کمکم باید مهارت آموزش دادن در فضای دیجیتال رو هم یاد بگیری.
قبل از تولید محتوا، مخاطبت رو مشخص کن
این شاید ساده به نظر برسه، ولی خیلی مهمه.
مثلا تو مدرس زبان هستی. آیا باید برای همه محتوا بسازی؟
نه.
ممکنه مخاطب اصلی تو دانشجویانی باشن که میخوان مکالمهشون رو تقویت کنن. پس محتوایی که میسازی باید به درد همون آدم بخوره.
یا مثلا مشاور تحصیلی هستی، قرار نیست هر چیزی که درباره روانشناسی میدونی رو تبدیل به محتوا کنی، اگر مخاطبت دانشآموز کنکوریه، باید درباره مشکلات و سؤالهای همون آدم محتوا بسازی.
یعنی قبل از اینکه بگی:
«امروز چی پست کنم؟»
اول بگو:
«برای چه کسی دارم محتوا میسازم؟»
هر چیزی که بلدی، موضوع محتوا نیست
این یکی از اشتباهات رایج مدرسهاست.
مدرس میگه:
«من درباره این موضوع خیلی اطلاعات دارم.»
خب عالیه.
ولی این به تنهایی دلیل خوبی برای تولید محتوا نیست.
مثلا اگر روانشناسی، باید از خودت نپرسی:
«من درباره چه چیزهایی اطلاعات دارم؟»
بپرس:
«مخاطب من الان چه مشکلی داره که من میتونم کمکش کنم؟»
این دو تا سؤال تفاوت زیادی دارن.
چون وقتی از دانش خودت شروع میکنی، ممکنه بری سمت چیزهایی که برای خودت جذابه.
ولی وقتی از مشکل مخاطب شروع میکنی، احتمال اینکه محتوایی بسازی که واقعا به دردش بخوره بیشتر میشه.
محتوای آموزشی خوب چه شکلیه؟
قرار نیست هر محتوا حتما یک ساعت آموزش کامل باشه؛ گاهی یه ریلز ۶۰ ثانیهای میتونه یک نکته خیلی خوب یاد بده، گاهی یه مقاله ۱۵۰۰ کلمهای لازمه، گاهی هم یک دوره کامل نیاز داری.
پس اول باید ببینی موضوع چقدر عمق داره و مخاطب برای یادگیریش به چه فرمتی نیاز داره.
مثلا:
«۳ اشتباه رایج مدرسها در ضبط ویدئو»
میشه یه ریلز کوتاه.
ولی:
«آموزش کامل ضبط محتوای آموزشی با OBS»
احتمالا مقاله، ویدئو یا دوره مفصلتری میخواد.
دوره جامع مسترکریتور؛ آموزش جامع obs برای ضبط محتوای آموزشی؛ کلیک کنید!
تولید محتوای آموزشی رو از کجا شروع کنیم؟
من پیشنهاد میکنم تولید محتوا رو از این مسیر جلو ببری:
۱. مشکل مخاطب رو پیدا کن
اول از همه باید بدونی مخاطبی که براش محتوا میسازی دقیقا چه مشکلی داره. خیلی وقتها مدرسها مستقیم میرن سراغ موضوعی که خودشون دوست دارن دربارهش صحبت کنن، بدون اینکه ببینن مخاطب اصلا دنبال اون موضوع هست یا نه. مثلا ممکنه تو درباره «اصول تولید محتوای آموزشی» کلی اطلاعات داشته باشی، ولی مخاطبت بیشتر دنبال این باشه که بدونه چرا ویدئوهاش دیده نمیشن یا چطور جلوی دوربین بهتر صحبت کنه. برای پیدا کردن این مشکلات هم لازم نیست کار عجیب و غریبی انجام بدی. سؤالهایی که شاگردها و مخاطبات ازت میپرسن، کامنتها، دایرکتها و حتی مشکلاتی که خودت بارها در کلاس دیدی، میتونن منبع خیلی خوبی برای پیدا کردن موضوع محتوا باشن.
۲. مشکل رو محدود کن
بعد از اینکه مشکل مخاطب رو پیدا کردی، نباید همون موضوع کلی رو تبدیل به یک محتوای شلوغ کنی. باید مشخص کنی دقیقا میخوای کدوم قسمت از این مشکل رو بررسی کنی. مثلا «چرا ویدئوهای آموزشی من دیده نمیشن؟» موضوع خیلی بزرگیه و میتونه دهها دلیل داشته باشه. اما اگر بیای بگی «چرا مخاطب ویدئوی آموزشی من بعد از چند ثانیه خارج میشه؟» موضوع خیلی مشخصتر میشه و میتونی روی عواملی مثل شروع ویدئو، نحوه معرفی موضوع، طول مقدمه و چیزی که در چند ثانیه اول به مخاطب میدی تمرکز کنی. هرچقدر مسئله رو دقیقتر مشخص کنی، هم نوشتن محتوا برات راحتتر میشه و هم مخاطب سریعتر متوجه میشه این محتوا دقیقا برای مشکل خودش ساخته شده.
۳. یه راهحل مشخص بده
یکی از اشتباهات رایج اینه که وقتی یک موضوع رو انتخاب میکنیم، میخوایم هر چیزی که دربارهش میدونیم رو داخل همون محتوا بریزیم. مثلا مخاطب درباره شروع ویدئو سؤال کرده، ولی ما از نورپردازی و دوربین و تدوین و الگوریتم اینستاگرام و کپشن و هشتگ هم حرف میزنیم. آخرش هم مخاطب با کلی اطلاعات از محتوا خارج میشه، ولی شاید هنوز جواب سؤال اصلیش رو نگرفته باشه. بهتره برای هر محتوا یک مسئله مشخص داشته باشی و همون رو تا رسیدن به یک نتیجه مشخص جلو ببری. اینطوری مخاطب وقتی محتوا رو تموم میکنه، دقیقا میدونه چه چیزی یاد گرفته و برای حل مشکلش باید چه کاری انجام بده.
۴. مثال بزن
اگر فقط درباره یک مفهوم توضیح بدی، ممکنه مخاطب معنی حرفت رو بفهمه ولی ندونه چطور باید ازش استفاده کنه. مثال این فاصله رو از بین میبره. مثلا به جای اینکه فقط بگی «شروع ویدئو باید جذاب باشه»، یک نمونه واقعی از شروع ضعیف و یک نمونه بهتر نشون بده و توضیح بده تفاوت این دو تا دقیقا کجاست. وقتی مخاطب تفاوت رو با چشم خودش میبینه، موضوع خیلی راحتتر براش قابل فهم میشه. مخصوصا برای مدرسها، مثال زدن خیلی مهمه چون قرار نیست فقط اطلاعات منتقل کنیم؛ میخوایم مخاطب بتونه چیزی که یاد گرفته رو در کار خودش اجرا کنه.
از دانش تخصصی خودت محتوا بساز
یکی از بهترین منابع ایده برای یک مدرس، خود کلاسهاش هست.
هر روز شاگردها سؤال میپرسن، اشتباه میکنن، یه جایی از درس رو متوجه نمیشن، یه مفهوم رو اشتباه برداشت میکنن.
همینها معدن ایده هستن.
مثلا اگر سه نفر در یک هفته ازت پرسیدن:
«چطور اعتمادبهنفسم رو موقع صحبت جلوی دوربین بیشتر کنم؟»
این خودش یک موضوع محتواست.
اگر چند شاگرد مختلف همیشه یک اشتباه مشابه در طراحی اسلاید دارن، این هم یک موضوع محتواست.
لازم نیست هر روز بشینی و با خودت بگی:
«وای خدا، امروز دیگه درباره چی محتوا بسازم؟»
کافیه بیشتر به سؤالهای مخاطبت توجه کنی.تولید محتوا برای مدرسین راحت تر از هر حوزه دیگه ایه، به شرط اینکه تیزحس باشین.
محتوای خوب فقط اطلاعات نمیده
این قسمت خیلی مهمه. فرض کن من درباره طراحی اسلاید محتوا میسازم.
میتونم بگم:
«در طراحی اسلاید نباید اطلاعات زیادی قرار بدیم.»
خوبه.
ولی میتونم یک مرحله جلوتر برم، یک اسلاید شلوغ نشون بدم، بعد نسخه اصلاحشدهش رو نشون بدم، بعد توضیح بدم چرا این تغییر رو انجام دادم.
اینجا مخاطب فقط یک جمله نشنیده.
یه چیز رو دیده، مقایسه کرده و دلیلش رو هم فهمیده.
دوره پرزنت استار؛ آموزش اسلایدسازی و سخنرانی منطبق بر اصول شناختی؛ کلیک کنید!
این مدل محتوا برای یک مدرس خیلی ارزشمندتره.
پژوهشهای حوزه یادگیری چندرسانهای هم دقیقا به همین مسئله توجه زیادی دارن؛ یعنی اینکه متن، تصویر، صدا و نحوه ارائه اطلاعات چطور روی پردازش و یادگیری اثر میذاره. یک مرور نظاممند از ۹۴ مطالعه درباره بار شناختی در محیطهای یادگیری چندرسانهای، اصولی مثل نحوه ارائه، modality و signaling رو از موضوعات پرتکرار این حوزه گزارش کرده.
پس وقتی داری محتوا میسازی، فقط به این فکر نکن که:
«چی بگم؟»
به این هم فکر کن:
«چطور نشونش بدم؟»
لازم نیست از همون اول حرفهای باشی
این یکی رو مخصوصا میخوام به مدرسهایی بگم که هنوز تولید محتوا رو شروع نکردن، قرار نیست اولین ویدئوت مثل ویدئوی یک تولیدکننده محتوای حرفهای باشه.
- ممکنه نور خوب نباشه.
- ممکنه صدات اون چیزی نباشه که میخوای.
- ممکنه جلوی دوربین یکم خشک باشی.
- ممکنه تدوینت خیلی ساده باشه.
- طبیعیه.
تو قرار نیست از روز اول همه چیز رو بلد باشی.
قرار هست با تولید محتوا، خودت هم تولید محتوا کردن رو یاد بگیری.
برای تولید محتوای آموزشی چه چیزهایی باید یاد بگیری؟
اگر بخوام خیلی خلاصه دستهبندی کنم، یک مدرس برای ورود جدی به تولید محتوا حداقل با این چند موضوع سر و کار داره:
شناخت مخاطب
بدونی برای چه کسی محتوا میسازی.
طراحی آموزشی
بدونی چطور اطلاعات رو به یک مسیر یادگیری تبدیل کنی.
اسلایدسازی
اگر آموزش تصویری یا ارائه داری، باید بدونی چطور اسلایدی بسازی که فقط قشنگ نباشه و به یادگیری هم کمک کنه.
ضبط ویدئو
نور، صدا، دوربین، کادر و نرمافزار ضبط رو باید بشناسی.
تدوین
لازم نیست تدوینگر سینمایی بشی. ولی باید بتونی محتوای ضبطشده رو تمیز و قابل استفاده تحویل بدی.
انتشار و ارتباط با مخاطب
چون بهترین آموزش دنیا هم اگر به دست مخاطب درست نرسه، خیلی کم اثر میذاره.
تولید محتوا برای مدرسین میتونه هوش مصنوعی هم کمکت کنه
امروز دیگه برای تولید محتوا لازم نیست همه کارها رو از صفر انجام بدی.
هوش مصنوعی میتونه برای پیدا کردن ایده، ساختار دادن به محتوا، تحقیق اولیه، نوشتن پیشنویس، طراحی بعضی تصاویر و حتی آمادهسازی بعضی بخشهای ویدئو کمکت کنه.
ولی یه نکته رو فراموش نکن.
تو مدرس هستی، نه اپراتور هوش مصنوعی.
اگر فقط خروجی AI رو کپی کنی و منتشر کنی، احتمالا محتوایی تحویل میدی که مرتب و تمیزه، ولی خیلی شبیه صدها محتوای دیگه هست.
ارزش اصلی تو جاییه که تجربه خودت، مثالهای خودت و نگاه خودت وارد محتوا میشه.
هوش مصنوعی میتونه سرعتت رو بالا ببره ولی قرار نیست تخصصت رو ازت بگیره.
در نهایت از کجا شروع کنیم؟
اگر تا الان تولید محتوا نکردی، لازم نیست بری سراغ ۱۰ تا پلتفرم.
- یک موضوع مشخص انتخاب کن.
- یک مخاطب مشخص داشته باش.
- یک مشکل مشخص رو انتخاب کن.
- بعد یک محتوای ساده بساز.
مثلا:
«۳ اشتباه مدرسها در ضبط محتوای آموزشی»
همین.
بعد محتوای بعدی:
«چطور صدای بهتری در ویدئوهای آموزشی داشته باشیم؟»
بعد:
«چرا نورپردازی برای ویدئوی آموزشی مهمه؟»
بعد:
«چطور یک اسلاید آموزشی ساده و قابل فهم طراحی کنیم؟»
کمکم همین موضوعات تبدیل میشن به یک مجموعه محتوا.
و بعد از مدتی، وقتی کسی وارد سایت یا صفحه تو میشه، فقط چند پست پراکنده نمیبینه. میبینه که تو یک مسیر مشخص برای آموزش تولید محتوای آموزشی داری و به نظرم این برای یک مدرس خیلی مهمتر از اینه که فقط هر روز یه چیزی منتشر کنه.
تولید محتوا قرار نیست فقط کاری باشه که انجامش میدی؛ میتونه بخشی از روش تدریس و برند تخصصی تو باشه.
راهنمای کامل تولید محتوا برای مدرسین
تولید محتوا برای مدرسین سخته یا آسون؟ شما نظرتون چیه؟
